ЃАМКУШТА

Тути љавон чун солњои ќаблї, замонњое, ки шоху навда бароварда, баргњои сабзгунаш дар анвори офтоби бањорон љило додаву аз вазиши насими шўхи форам мањин-мањин лаппиш мехўрданд, дигар омадани навбањорону рўзњои гарму нарм ва навозишгарро бесаброна интизорї намекашид, сархаму андешаманд ва монои шахси кулфатзада ба дарёи хаёлњои тазъйиќовар ва навмедзо ѓарќ мегардид.

Гоњ-гоњ њазорон дарду алами беинтињо дар сина бо гўшаи чашм менигарист ба ягона беди маљнун, ки дарахти тановаре буду чандин газ ќадду ќоматаш аз вай болотару баландтар ба чашм мерасид. Њарчанд гесўвони маљнунбед ба таври муназзам ба шонањояш афшон гардида буданд, њарчанд як инсони тафаккурманду бофазилатро ёдрас мекард, бо ин њама, шукўњу зебої ва таровату назокати хосаи худро дошт. Њар гоњ шамолак мевазид, хирмани мўйњои сабзфоми беди маљнунро парешон мекард ва як овози пичир-пичири мањину нозук, ноаён меомаду мерехт ба хонаи гўшњои тути љавон. Тут дар оташи шарму хиљолат месўхт, пайкараш оњиста-оњиста таб мебаровард. Њар ќадар зўр мезаду худро такон додан мехост ва талоши сар ба боло бардоштан мекард, чунонки решањои кўчакаш дар зери замин занљирбанд гардида бошанд, љунбидан наметавонист. Њасрату ѓам дар гулўяш зиндонї гардида, боре љон коњондаву пайкар ларзонда, ба боло, ба умќи осмони нилфом ва кураи хуршед, ки бас пурдурахш ба чашм мерасид, як нигањ афкандан дар вуљудаш лаззату кайфияти ширину гувороеро ба зуњур меовард, аммо…

Аммо сар љунбондан аслан барояш дарди муњлике буд. Вай ин гуна соатњои тўлонї њамчу мањбус дар тасарруфи сукути сангин дарунакї месўхт, об мешуд, мегиристу мегирист. Батадриљ, якбораву нохоста чашм ба рўйи роњи бетонї медўхт, дар бешаи хаёлњо меафтид ва…

Он рўзгорони дурро пеши чашм меовард, ки нињолаке буду сония ба сония, соат ба соат, рўз ба рўз, њафта ба њафтаю моњ ба моњ ва бад-ин назм сол ба сол аз нурњои хуршеди босахо нерую тавон мегирифт, аз як љўй обе, ки пирмарди баѓайрат, ки посбони корхона буду њамзамон њамчу боѓбон нигоњубину њифзи нињолакону дарахтон ва гулу гулбуттањои гуногунрангу гуногунанвоъро ба уњда дошт, бањри шикастани ташнагии сабзпўшони чаман мебаст, нўши љон мекард. Решањои он њангом кўчакаш намро љаббидаву ба аъзои пайкараш таровате мебахшиданд. Баргњояш чу кафчањои кўдакону тифлон бо вазиши насимаке ба њам мањин-мањин бархўрда, садое шабењи бехигўшии инсонњо мебароварданд. Ва тути кўчак аз ин иртиботе, ки байни Замину Осмон бо дасти Худованд њамчу муъљизае рух медоду ба сабзишу нуму ва рушди нињолак такон мебахшид, њайратзада ба давру бари худ менигарист. Аз љониби чапи худ гулу гулбуттањои садбаргу савсан, наргису зардак, нилуфару наъно ва аз тарафи рост нигоњаш (бад-ин гуна њамешагї) аввалќадам ба дарахти болобаланду бузурги маљнунбед меафтод. Ва аз оѓоз то бад-ин дам хирмани мўйњои сабзфоми афшону парешони беди маљнун, ки ба рўйи синаву дўшаш овезон буданд, тутро ба андеша мувољењ месохт. Сархам будан, андуњзадаю мотамї намудор гардидани беди маљнун сароѓоз ѓамгину навмедаш мекарданд. Вай, нињолаки њамакнун рў ба сабзишу афзоиш, ки аз ояндаи дур умеду таманноњои фаровоне дошт, бо дили реш фикр мекард, ки њароина, Худое, ки ин Замину Осмонњоро офаридааст, дар халќ кардани љондорњову њашара, инсонњо, рустанию наботот аз як ченаку меъёри муайяну даќиќ истифода накардааст, њамаро баробару якранг сурату зоњир набахшидааст. Дар радифи шамшоду сарв, санавбару сафедор ин гуна дарахтеро офаридааст, ки доиман сарафканда асту кўњи ѓам дар шона ёрои чашм сўйи осмон дўхтан надорад. Чаро? Чї гуноње аз беди маљнун гузашта, ки Офаридгор ўро чу гунањкорони осї сархаму сукутзада офаридааст? Аммо тути љавон аќлу тафаккур ва эњсоси дарки зебоиро надошт (ё аслан як чунин ќобилияти зотиро дошту аз рашку њасад ва кинситезї дар баробари њусни чашмгири отифаи беди маљнун он шукўњу латофату зебоиро нодида мегирифт) ва бад-ин сабаб пайкари раъно ва гесўвони ба сари дўш њамоили маљнунбедро, ки манзараи нодиру нотакрор ва олами ѓайримуќаррарии назокату фаттонї мањсуб меёфт, бо чашми дил дида наметавонист. Оњиста-оњиста тут сабзишу нуму ёфта, ќад мекашид, аз бањор то бањори дигар пайкараш пурратар гардида, шоху баргњояш бузургтар мешуданд. Ва барои ў писанду хушоянд он лањзањое њисоб меёфтанд, ки вай бо вуљуди ќадкўтоњ будан, озодона сар боло мекарду бањузуру бафурља ба осмони ахзарфом менигарист. Парвози мурѓони њаво, шабонгањ манзараи дилангези осмон, моњ ва хирмани ситорагон, рўзонањо сипари офтобу лангари абрњо ба чашмаш нур мебахшиданд. Хониши парандагони гуногун бо њазор савту лањн ба гўшаш монои мусиќии хобовар мерасид. Ва тути љавон худро сарбаланду гарданфароз мењисобид. Пеши худ соатњои тўлонї меандешиду тафохур мекард, ки аз ин њама имконот маљнунбед бенасибу мањрум аст. Доиман сархам асту ѓарќ дар бањри хаёлот. Бечора! Аз куљо мањтобу офтобро назора кунад? Оё беди бахтбаргашта (дар тасаввури тути љавон) фањму дарк мекарда бошад, ки болои сари ўву кулли мављудоти замин, осмони бењадду канор амсоли уќёнуси пањновар бо њама зебоию њусну љамолаш муаллаќ истодааст?

Не, Худованд беди маљнунро аз ин гуна неру ва ќудрати лаззатбахш мањрум гардонидааст. Ва аммо тут дар ќиёс бо ин дарахти сархаму сукутзада аљаб афзалияту дастдарозињое дорад, ки Худо лоиќаш дидааст. Ин њама дарди бахайр, ки маъмулан ба рушду инкишоф ва афзоиши рустанию наботот иртиботи амиќ дорад.

Тут як бањор падидаи ногањонии табиатро дар љону тан ва раг-рагу пайвандаш ѓайримунтазираю ногањонї эњсос кард. Хун дар рагњояш ба таври ошкоро љўш задаю номуназзам ба њаракат медаромад, пайкараш аз таппиши набзаш њисси ба зуњур омадани воќеаеро, ки лаззату роњат мебахшидаш, дар худ таљриба мекард. Бештар аз њама оташе дар тану бадани тут њамчу вулќон аланга мезад. Вай дар муддатњои умр бад-ин андоза гармии тасаввурнопазирро дар пайкараш ба мушоњида нагирифта буд. Њатто резиши боронњои паёпай ва гоњо шабурўзию аз ќавли мардум, «њафтаќарор»-и бањорї шиддати рўзафзуни гармию тафси бадани тутро паст намекард. Пирамарди обмон рўзњое, ки борон аз боридан монда, хуршеди босахо бо анвори нарму гарм ва навозишгаронааш њайвоноту њашара, паранда, чаранда, буттаю дарахту рустанињо ва хирадмандтарину боаќлтарин мављуди Замин – Њазрати Одамро андак-андак месўзонду аз хобу карахтї њушёр месохт ва морњову сангпуштњоеро, ки тањи алафу гиёњу буттањо хоб буданду хобњои аљибу ѓароиб ва рангоранг медиданд, такону ангезиш медод, бел дар даст ба боѓ об мемонд. Ва туту беди маљнуну сафедорону шамшоду санавбар ва дарахтони себу нок, олу, шафтолую зардолу, гелосу олуболу, хурмову анљир, анору бињї… аз як љўй обе, ки пирамарди зањматкаш мебаст, дафъатан нўш мекарданд, ташнагї мешикастанд. Аммо бо нўши љон кардани оби ин љўй њам оташи ќалбу тани тути љавон заррае хомўш намегардид. Гоњо гармии сўзони пайкараш ба андозае шиддат мегирифт, ки тут хаёл мекард, кундааш дарз меораду мекафад. Ин оташи ногањонї аз пешомаде дарак медод. Вале тут фањму дарк ва тафаккури он њодисаро надошт. Маљолу тавонаш ба тафсири ин њол намерасид.

Ва охиру оќибат, чун модари љавоне, ки интизори њамл аст, тут аз дарди ширине дар нињоди худ хабардор гардид. Аз шохњояш ноаён ѓўрачањое дар сурати ситорањои кучак сар бароварда, ба пайкараш шукўњу таљаллие мебахшиданд. Ѓўрањо рўзафзун аз обе, ки решањои тут љаббида мегирифтанду ба аъзои баданаш чун ѓизо тавону ќувват медоданд ва аз нурњои љонбахши хуршед њаловату лаззат њосил мекарданд. Шираю об гирифта, рангу шакл дигар мекарданд. Марњалањои рушду тањаввулро пушти сар карда, ба мевањои шодобу ширин мубаддал мегардиданд.

Тут ин њама дигаргунию таѓйироти булаљабро дар нињодаш мушоњида карда, њаќиќати муъљизаовареро пеши худ кашф намуд. Вай бору самар дорад, мева дорад. Ва аз мевањои сап-сафеду њил-њил пухтаи ў ком ширин хоњанд кард одамону парандагон. Ва бо чунин фикру хаёли марѓубу шавќфизо тут ба беди маљнун, ба гесўвони њамчунон афшон ва сукути сангини вай, ки марди ба муроќиба рафтаро ба хотир меовард, хира шуд. Бечора, ољизу нотавон! Бесамар аст вай, бебањра! Ба болои он ки умре сараш хаму хирмани мўйњои сабзгунаш ба рўйи замин мерасанд, «болои сўхта намакоб» мева надорад. Зани нозою кўрпистон барин… Ва хандид тути љавон ба њоли маљнунбед, ба масхара гирифт варо.

«Берўзї». Њеч маълум нест, ки Эзиди якто ин дарахтро бо як чунин шаклу намуд бањри чї офарида бошад? На самаре аз вай падид аст, на ѓуруру виќору сарбаландї дорад. Вуљудаш ѓам аст, андуњи муаммобарангезест, ки фањму ташрењи онро як худи Худованд медонаду халос. Ва бар дилњо ѓам љо мекунад. Саропо муљассамаи ѓаму њасрат аст».

Ин гуна андешањо дар сар дошт тути љавон ва ба тадриљ кирми њасад ва ѓурурмандию мутакаббирї дилу љигарашро хўрда, вай гоњо ба дигар дарахтони боѓистон – сафедору шамшод, сарву санавбар, ар-ару аќоќиё чашм дўхта, бо њасрат аз дил мегузаронд, ки чаро чун онон ќадду ќомати сар ба гардун кашида надорад? Чї хушбахтанд он дарахтони гардунсой!

Ва он бањор парандагон бо пухта расидани меваи тут аз бомдод то шомгоњон, то фаромадани торикї дар сари шохањои вай чириќќос задаю ѓавѓою њангома бардошта, ба тутњои сафеду сершира нўл мезаданду нўл мезаданд. Њангоми танаффуси корї ва бегоњон коргарони корхона, љавонону мардон ва духтаракону занон ба сайри боѓ баромада, аз мевањои тут дањон ширин карда, хурсандона каф ба каф мезаданд:

- Њамин тут соли аввал аст, ки мева мебандад. Шукри љонаш. Њар кї онро шинондааст, савоби ин дунёву охират дар дафтари аъмолаш навишта мешавад. Худо аз офату балоњои заминию осмонї нигоњ бидорадаш…

Вале балову офати заминию осмонї чун аждањои оламу одамдаркаш оќибат ќадамњои нањсу накбатборашро ба ин марзу бум гузошт. Дигар тирамоњон касе аз коргарони корхона рўзњои шанбе чун њарсола ба њашар баромада, дар боѓ зањмат намекашид. Њар сол, аммо айёми хазонрез ва мевањои дарахтонро ѓундоштан, ки боди сард вазида одамонро њушдор медод, ањли корхона, русу ўзбак, ќирѓизу ќазоќ, белорусу молдаван, латишу немис, яњудию карес, тољику хахол… ханда дар лаб ва кадом суруди ба майли дил мувофиќашонро замзамакунон ба њашар баромада, иддае (асосан занону бонувон) хазонњои рехтаро бо хоркаш љамъ оварда оташ мезаданд. Љавонони ѓаюр ва чусту чолок бехи буттањои гул ва нињолу дарахтонро бо бел нарм мекарданд, мардону солмандон шохањои зиёдатии дарахтонро бурида, дарза баста, каноре ѓун мекарданд. Баъд аз кори ањлона ва бобаракату файзрези коргарон боѓ чун арўс зебову пероста гардида, њусни чашмгире ба худ мегирифт.

Аммо ин тирамоњ…

Њама гўё воќеаи ногањоние чун фалокат ба сарашон омада бошад, ба кори њаррўза бо дили гарму шавќи бепоён намебароянд. Парешону ошуфтасар, ѓаму њасрат дар умќи чашмонашон лона мондааст. Корхона дар ин кишвар калонтарин мањсуб меёфт ва коргаронаш дар ду бинои бошањомати ба њам пайваст рўзномаю маљалла ва китобњои илмию бадеї чоп мекарданд…

Тирамоњи сарду ѓуборолуд ноаён ба зимистони замњарир љой холї мекарду зимистон ба бањори музайяну нозанин. Ва дар зимн бањсу гуфтугўњои олуда ба кинаю нафрати њамдигарии одамон, ки забонї сурат мегирифт, рафта-рафта ба љангу љидол ва даст ба гиребон задану кашталгирї табдил меёфт. Ва гиребонгирию дашному саќатгўйињо дар як рўзи равшан ба муќовимати одамони алоњида, ки дар ду сангар муќобили њам љой гирифта буданд, анљом пазируфт. Љанљолњои дањонї ва бигў-магўњо аз байн рафта, њама гирењњои чигил ва мушкилию нофањмињоро яроќ њал мекард.

Ин бањор тути љавон њис мекард, ки муњиту фазо таѓйир ёфта, њаво моломоли бўйи дуди тиру борут аст, нафас кашидан барояш ба душвор даст медињад. Хуршеди босахо дигар паси абрњои хокистарии дуди ѓализ монда, зањиру ѓамзада менамояд ба чашм. Аз њар гўшаю канор садои «Калашников» ба гўш мерасаду ѓурросу гурум-гуруми зирењпўшу танкњо. Ва як нимарўзи бањорон дастаи низомии саропо мусаллањи либосњои ало-булои љангалї дар тан дар боѓ пайдо шуда, ба њар тараф бо нигоњи вањшатзои њарисона нигариста, ќадамзанон чї кор карданашонро надониста, ба бењуда, бе њеч маќсаду хаёл ба боло, ба сўи осмон тирњо партоб карда, «лаззати» пирўзї мешикастанд. Аз ин ба баъд боѓи сарсабзу дилкушо ба макони буду боши доимии онњо хоса, љойи тањияи хўроку ѓизояшон ќарор гирифт. Тути љавон медиду мушоњида мекард, ки дар ин мавзеи бињиштї рўзгори талху тираю ѓамангезе доман пањн мекунад.

Муњите ба зуњур меояд, ки пур аз оњангњои берањмї, сангиндилї ва бедодгарию зулм аст. Ин гуна дастаи чун балои осмонї ба пайдо омада, дар њуљрањои корхона, ки њамакнун комилан аз кор мондаву коргаронаш, ки њамчун «оилаи намунавии интернатсионалистї» шуњрат пайдо карда буданд, ба њар тараф фирор намуда буданд, машќу тамрин анљом медоданд. Даста рўзонањо ба мошинњои бераќам савор шуда баромада мерафт ба куљое ва шомгоњон бармегашт…

Бад-ин њолу њаво бањор бигзашту тобистон бигзашту фасли хазон даррасид. Як субњи салќин, вале дар айни њол сарднафас гурўње аз пањлавонони даста табару арра дар даст ба дарунтари боѓ даромада, бо шавќу иштиёќи лаззатомез даст бар пайкари чанд сафедору шамшод, сарву санавбар, ар-ару аќоќиё ва чанорњои тановари пир бурда, ба буридани ин дарахтони шукўњманду сар ба чарх кашида шуруъ карданд. Тут медиду њасрат мехўрд, ки наход, чунин дарахтони сарбаланди сабзро, ки зебу зинати ин боѓанд, бад-ин берањмї бурида, ќурбон кунанд?

«Сари баланду ќомати расо ва пайкари љаззоб њам дарди сар будааст дар зиндагї. Инак, мебуранду ѓўла мекунанду месўзонанд. Буд-набуд…» Бо омад-омади зимистон ба љуз чанд гулбуттаю нињоли навбар ва ду-се тан дарахти назарногир, ки туту беди маљнун низ дар ин радиф ќарор доштанд, њељ дарахти сабзе боќї намонд дар боѓи бавусъати корхона.

Ва рўзњои баѓоят сарду сармои тоќатшикан тут манзараи басо ѓамангезу тасаввурнопазирро бо ду чашми сар бидиду аз Њазрати Инсон дилмондаю навмед гардид. Боре даста гурўњ-гурўњ аз дохили корхона бастањои рўзномаю маљалла ва ќуттињои калон-калони пур аз китобњои наву оњараш нашкастаро бароварда, дар сањни боѓ болои њам чун њезум ѓарам намуда оташ заданд. Коѓазњо бо расидани донаи фурўзони гўгирд даршаст ваѓѓї даргирифтанд ва шуълањои оташ дар чашм задан сар ба само кашида, дуди кабудчатоб фазои боѓи холиро фаро гирифт. Даста бо ин ќаноат накарда, дубораю себора ба дохили корхона ворид гардида, бастаи рўзномаву маљаллањо ва китобњои муќоваашон зарњалиро ба халтањо андохта, ба майдон меоварданд. Меоварданду оташ мезаданд.

Замоне даррасида буд, ки касе ба касе кор надошт, оламу одам бесоњиб ва рў ба рањми Яздон монда буд. Ё ќиёмат ќоим шуда буд? Дар пеши чашм хираду фазилати инсонї сўхта хокистар мешуд.

Ва рўзе аз рўзњои охири зимистон, ки тўдаи барфњои даруни боѓ, лаби љўйбору майдони сементї андак-андак об шуда,офтоби хиратоб бо чашмони хунбор оњиста-оњиста њаракати азалии хешро дар соњати само анљом медод, се-чор нафар дар китф табару арра дар назди тут пайдо шуданд. Якеаш, ки љавонтару фарохшона менамоид, табар ба њаво бардошта, ба пайкари чандири тут бизад. Тути љавон дарди сўзонро, ки якбораю ногањонї ба тамоми баданаш пањн гардид, бо азобњои лотасвир тањаммул карда фурў бурд.

- Кирои њезум нест ин тути пакана, - табар дубора ба китф гузошта гуфт љавон ва даст афшонд: - Сахту ќайиш аст, баъд ин ки зеби дасти ман нест.

Онњо ѓур-ѓуркунон ќадам зада ба назди беди маљнун њозир шуданд.

«Ё тавба, - аз дил гузаронид тути љавон, - оќибат маљнунбеди бечораро бурида, њезум мекунанд ва дар оташи вай гарм мешаванд. Чї хубе, ки Худо рањмашро хўрд, вагарна ўро низ ќурбон мекарданд. Аммо вай њоло дар айни гулшукуфти љавонї мурдан намехоњад. Не, не!»

Љавон сароѓоз, дурударозу батаанї аз зер ба боло, ба шохањову навдањои сутурги беди маљнун озмоишкорона нигаристу нигарист. Пас-он, ба њамроњонаш чизеро фањмонда, ба дарахт часпида, хез зада-хез зада, аз навда ба навдае то ба байни маљнунбед расид. Вай дар ин њол акробатњои њунарманди сиркро ба хотир меовард. Ибтидо табар ба яке аз навдањои бузургу барљастаи беди маљнун, ки њанўз дар поён таги чашм карда буд, бизад. Хеле бо табару навда андармон шуд, саранљом арраро аз миён бигрифта ба буридани навда оѓоз кард. Буриду бурид ва яке…навда ќарсосзанон људо шуду якљо бо љавон сарозер омаду ба замин зад. Садои гумбурросзанон афтидани навдаи бузурги маљнунбед ва љавон дигар садоњоро, ки дар фазои боѓ пањн гардида буданд, пахш кард.

Сонияњо, даќиќањо сипарї гардиданд. Ва дар боѓ пас аз чанде оромию сукунати тўлоние њукмфармо гардид. Гўё аслан њеч воќеае рух надода бошад. Ёрони љавон дартоз ба пеши ў расида, навдаи вазнинро аз болояш кашида, ба сўе њаво додан мехостанд. Аммо билкул барои дур андохтани навда зўрашон намерасид. Якеаш љониби њуљраи хоби силоњдорон давиду ононро хабардор кард аз фољеа. Дањ-понздањ тан осемаю даршитоб ба мањалли фалокат њозир гардида, навдаро аз болои љавон, ки садои нолиши паст-пасташ базўр ба гўш мерасид, кашида, каноре њаво доданд ва ба муоинаи рафиќи худ пардохтанд. Љавон хир-хир нафас гирифта, овози ношунавою гунгонае бароварда, чизе гуфтан мехост, вале наметавонист ва навмеду ољизона бо ангуштони дасти рост ишоракунон фикрашро баён карданї мешуд ва… дар як чунин вазъи асафбору шигифтангез чашмонаш боз якбора ороми ором гардид. Вай љон ба љонофарин супурда буду ёронаш ѓарќ дар сукути гаронбору вазнин дареѓу афсўс мехўрданд. Аз мушоњидаи ин манзара ба тани тут мурѓак давида, пайкараш таб бароварда месўхт. Ѓаму дард, хастагию нотавонї ва рўњафтодагию маъюсї љонашро ба њалќаш оварда, тут гумон мекард, ки ба дарахти пири њазорсола табдил меёбад.

Вале…

Вале ин њузну њасрат дар рў ба рўи марги пирмарди посбони корхона, ки нигоњубину њифзи боѓро низ бар уњда дошт, гўё аз бањр ќатрае буд.

Аввалњои бањор буду нињолону дарахтон ва гулу гулбуттањо аз хоби ширин сар мебардоштанд. Рўзе овози ѓурроси мошину кадом техникаи вазнин фазои боѓро ба тасарруфи худ даровард. Тут ба сањни бетонпўши назди корхона нигарист ва чанд камазу экскаватори зардрангро бидид. Даста наќшаи дигар кашида буд. Бинои зебою мустањкамро валу вайрон карда, хиштњои пухтаро ба мошинњо бор намуда, ба хонањояшон бурдан мехостанд. Садои шараќќосу тараќќос задану ба девор бархўрдани соѓуи экскаватор вањмангез буд. Чангу ѓубор бармехест ба њаво. Девор чаппагардон шуда, хиштњо ба замин пош мехўрданд. Ин гуна ба мошинњо хишт бор мекарданду њамчунин дару тирезањои бинои корхонаро канда каноре љамъ меоварданд. Аммо зўрашон ба кандану бељо кардани дастгоњњои мустањками оњании чопї нарасиду сардори гурўњ, дасташ њаворо шамшервор бурида, наъра кашид:

- Ваќташ ояд, ин дастгоњњоро њам канда бурда пул хоњем кард. Ња, ња, ња, ња.

Аз ин гирумону такудав, ки дањшатангез ба чашм мерасид ва аз садоњои гуногуни аъзои даста бўйи њирсу нафс ва берањмии ошкоро ба димоѓ мезад. Дар ин оњангњои фољиаомези зиндагї садои аќлу шуур хомўш гардида, вопас корагар њам намеомад.

Ин тавр, шабону рўзон даста деворњои хиштии бинои чањорошёнаро кандаву пош дода, хишту чўбу оњан ва боќимонда дару тирезањои хушсохту мустањкамро ба самти номаълум андар мошинњо кашонда мебурданд. Фављи чангу ѓубор бо кандану чаппа гардондани деворњо ба њаво бархоста, оњиста-оњиста пањн гардида, рў-рўи боѓ пардаи тунуке ба вуљуд меовард ва тут, баргњою шохањояш зери ќабати чангу хок монда, ба гунаи озод нафас кашида наметавонист. Гоње ба ин тарафу он тараф чашм медўхту аз вазъи беди маљнун, чанд нињолаки ољизу нотавон, ки аз беобї, инак, баргњояшон ба зардї моил мегардиданд ва гулу гулбуттањои хору зор, ки тайи ду-се соли ахир рўйи ќайчиро надида буданду њамчунон тањи чангу ѓубор монда буданд, оње амиќ аз љигари сўхта берун мекашид. Ва гоњо ба назари тут чунин мерасид, ки ин њама овозу садоњои пурѓулѓулаю мастонаи одамон ва шаќарросу таќарроси шикастани чўбу тахта, оњанњои арматурии боми бино ва гурумбас зада афтодани деворњои чандиру ќавї аз кадом олами дигар меояд, ё аз жарфи ќарну замонњои гузашта. Замони зулму бедодгарии Темуриён, Чингизиён.

Ва тут нафасгардон шудаю пайкараш ба сўзиш даромада, сар ба боло кашидан мехост. Мехосту наметавонист. Хайрият, ки ваќт-ваќт насимаки њарљогарде аз кадом макони дуру ноошно беѓаму бепарво вазида-вазида то ин мавзеъ мерасид, байн-байни нињолакону гулбуттањо давр зада, њамзамон андак-андак чангу хоки болои шоху баргњои беди маљнуну тутро љорўб зада мегузашт. Тут сардии нишотангезу роњатафзоеро дар тану пайкараш њис карда, меосуд ва шукрона дар лаб, ба ёди рўзњои афсонавию бињиштгуна, ки аз як љўй оби бастаи пирмарди боѓбон решањояш њаловат мебурданду вай ташнагии хеш мешикаст ва аз айёме, ки тутњои сап-сафед дар шохњояш пухтаву гунљишкону бачагони гирду ванои корхона аз субњ то шом аз мевањои шодобу ширинаш мехўрданду ѓавѓою њангома мебардоштанд, дилаш гум зада, охиру оќибат гирифтори њазорон ѓуссаву њасрат меорамид. Субњ чашм боз мекарду гўё аз кадом хоби кобусии вазнин бедор шуда бошад, манзараи якранг-фазои пурчангу ѓубор, садоњои дањшатовар ва боѓи урёну сабзањояш зарду сўхта ва муњити кулфатзадаи гунгу карро ба мушоњида мегирифт. Боре ин гуна дилаш лабрези њасрат ба ёди пирмарди боѓбон афтод. «Куљо шуда бошад вай? Магар аз ин макону диёр кўч бастааст?»

Ва… гўё ки даста аз андешањои тут хабар ёфта бошад, як замон фарёду фиѓон бардошта, дашному нафринкунон, калашниковњо сари китфу дар миён ва њам сўйи замин овезон аз дохили бино берун шуданд. Пеш-пешашон пирмарди боѓбон, бо дастони баста ва рухсорањои кафидаю чашмњои каб-кабуду варамида ва лабу дањони хуншор бехудона ќадам мезад. Њарфе ба лаб намеовард пири солманд, ки куртаи сафедранги ба зардї моилаш пур аз доѓи хун буду дар торњои риши низ сафедфомаш ќатрањои арѓувонї гўё ях баста буданд.

Ба сари пирмард борони дашному тањќир мерехт. Вай гоње мекалавид, меафтод рўйи сањни бетонпўши назди боѓ. Бо автомат ба тахтапушташ зарбањо мезаданд, аз миёнаш дошта, рост бармехезондандаш. Бо ин њол даста мўйсафедро то ба пеши тут овард.

- Лаънатии худозада, пиракии беимон, - нињеб мезад сарвари даста, ки дар чашмонаш аз рањму шафќат нишоне мављуд набуд. Садояш омирона ва моломоли бадбинию кинаварона, вай ин тавр ба Ирод - император монандї пайдо мекард, ки ќасди њалоки њазрати Исо дошта бошад.

- Хиёнаткор, - бонг мезад сардори даста. -Хабаркаш, косалес. Буз, бузи њилагар. Айба надонистї-а? Рафтию ба боло хабар додї, ки яроќбадастон дар километри 99-уми шањр корхонаи китоббарориро вайрону хароб карда, хишту оњану чўб ва дару тирезањояшро канда, ба хонањояшон дуздида мебаранд. Њамин тавр?! Ман ба ту мегўям, њамин тавр?!

Вай бо таппончааш аз зери манањи пирмард бардошт, аммо сари мўйсафед дубора хам шуд.

Сардор беќарору ошуфта ва осемасару ѓазабнок рост, барќвор ба чашмони боѓбони пир дида дўхт ва норозиёна сар афшонд:

- Сукут – аломати ризо! Хабарро бурдаї, нарезондаю начаконда. Акнун бигў: бар ивази ин «хизматат» чї мукофот доданд ба ту? Ња, бигў, бигў, беимон. Орден, медал, мошини хориљї, дамашний кинотеатр? Чї доданд охир?! Намегўї? Ња, ња, пули бисёрат ваъда кардаанд. Пул, доллар! Хоин, кўрнамак! Мусичаи бегуноњ ворї як пайдо мешудию ѓайб мезадї. Эњ, каждум, каждуми таги бурё.

Пирмардро оварда ба танаи тут (воаљабо, меандешид тут, чаро мањз ба танаи ман?) рост монданд.

Ва сардор ба аъзои даста, ки таќрибан 8-9 нафар буданд, бо густохию даѓалї ва овози баланди ѓафсу ѓулѓуладор амр дод:

- Паронед њайвони пирро. Вай бо ин њол дигар њаќќи дар рўйи замин зистанро надорад. Зиндагї барои ин пирлоша њаром аст, њаром!

Ва даст ба њаво бардошт:

- Як, ду, се. Оташ!!!

Садои бетанаффуси паррон-паррон аз калашниковњо ва виззосзанон аз масофаи наздик ба пайкари боѓбони пир расидани тирњо ба ќомат меовард гўшњоро. Замину замон ларзид.

Дами љонварону њашара, њайвоноту мурѓони њаво гирифт. Овози бетартибонаю дањшатангези тирпарронї дигар овозу садоњоро батамом пахш карда, аз як берањмии тасаввурнопазири бани Инсон њикояти бадарду талхе мекард. Тирњои бешумор синаи пирмардро ѓалбер кардаю пешонию абру ва дасту пойњои ўро сўрох карда гузашта буданд. Пирмард дар њамон вазъ, дастонаш баста, парў ба замин афтид. Аз љўяи хуне, ки аз бадани боѓбон љорї мешуд, алафзор доѓдор гардида, дар як лањза магасњою хомўшакњо ба љасади пирмард менишастанд. Пайкари тути љавон низ пур аз хун гардида, вай аз вањшати нохостаю ногањонї тарсидаю вањмида, баргњояш ба таври ноаёну мармуз пичирросзанон, садои гунгонае мебароварданд.

…Баъдњо, бад-ин гуна, рўзгороне бо фољеаю дањшатпароканї ва вањмоварию хатарзої пушти сар гардиданд. Силоњдорон низ, он гуна ки дар як рўзи гарму нарми офтобии бањорон ба пайдо омадаву чун мўру малах ба боѓ рехта буданд, дар як рўзи бањорони дигар ѓайб заданд. Замин кашид онњоро ё ба осмон парвоз карда рафтанд, кас намедонист. Оромї њукмфармо гардид. Одамони дигар омаданд ба ин макон ва аз пайи таъмири корхона шуданд. Деворгарон девор мебардоштанд, кафшергарон оњанњоро кафшер мекарданд, дуредгарон дару панљарањои нав месохтанд ва…

Ва зиндагии тоза шуруъ мешуд. Як субњи атромезу кофурии бањорон коргарони нав ба њашар, бо ободонии боѓи урёну сўхта баромаданд. Заминро аз алаф ва гиёњњои хушкида тоза бинмуда, чуќурчањо канда, гулу гулбутта ва нињолњои сабзу гуногуннавъ шинонда, љўйбори ќадимаро кандаю фарох намуда, аз Канали Калон об бастанд ба боѓ. Боз чун рўзгорони дури гузашта туту беди маљнун аз як љўй обе, ки коргарон баста буданд, нўши љон карда, ташнагии хешро бишкастанд.

Ва аммо…

Тути љавон рўз ба рўз пажмурдаю сархам гардида, њељ тасаввур намекард, ки шабењи беди маљнун аз аламу дарду ѓами бепоён, ки аз сараш гузаштааст, шохњои сербаргаш ба дўшаш афшон мегарданду дигар ёрои сар ба боло афрохтан намекунад. Чї рўзи сиёњ, чї бахти шум!

Ва дар як рўзи гарми тобистон ба тут чунин намуд, ки нами решањояш бухор гардидаю оби баданаш хушк мешавад. Баргњояш яку якбора фишурда гардида, монанди коѓази нодаркор шараќќос мезананд. Шохањои хамзадаи тут чу сихњои тезу сахти љайра оњиста-оњиста хушк гардида, бо вазиши бод овози њазин мебароранд. Тут дарк намуд, ки нафасњои вопасину умраш ба сар омада. Њарчанд талош мекарду аз иродааш мадад металабид, њамааш бењудаю абас буд.

Вай барои охирин дафъа ба вусъати боѓ дида дўхт. Гулу буттањо, нињолакони сабз ва обаки љўй, ки орому бесадо аз васати боѓ љорї мешуд, ба чашмонаш нуру неру мебахшиданд.

Вай меандешид, ки баъд аз сари ў, бо гузашти рўзу рўзгороне нињолњои љавони боѓ ба дарахтони тановари бошањомате мубаддал мегарданд. Муњиту фазо таѓйир меёбад, гулњо мешукуфанду бо роињаи атромези худ сањни боѓро муаттару хушбўй месозанд.

«Вале, - фикр мекард тут дар нафасњои охирини худ, - Худо кунад, ки дигар он фољеањои хунин, ки аз дасти фарзандони Њазрати Инсон ба вуќўъ пайвастанд, ба амал наоянд. Дар он сурат њоли боѓу дарахтон чї мешавад?»

... Чанд рўз баъд тут хушк шудаву ин љањонро падруд гуфт.

Резабаргњои шохањои беди маљнун аз вазиши насими даргузар пичиррос мезаданд бо як љањон розу рамз:

- Тутро ѓам кушт, ѓам, ѓам, ѓам.

соли 2016

ДАСТИ БОЛО

Љавонмард баъд аз ноништа сару либоси нав ба бар кард, ба оинаи барќад нигарист: мўйсари сиёњаш шонахўрда, куртаи сафед аз тањи костюм шинаму зебо ба чашм мерасид. Галстуки сиёњ дар гарданаш, дар заминаи куртаи сафед љаззоб менамуд. Вай, љавонмарди миёнаќад ва нигоњаш самимию пурмењр ва сањл андешаманд буд. Ба мактаб, ба кор мешитобид. Омўзгор аст вай чанд сол боз дар дабистони дењ ва роњро аз хона то мактаб, ки таќрибан 200-300 метрро дар бар мегирад, зуд мухтасар карда, лањзае дар сањни њавлї ба гулу гулбутта ва нињолакону дарахтони сарсабзу тановар, ки бо шукўњу њусни худ ба чашм нур мебахшиданд, менигарист. Ба хаёл мерафт, ба олами афсона «ташриф» меовард. Эљодкор њам буд вай. Саргузашт ва њодисањои дар дењ ба вуќўъ пайвастаро, ки дар мењвари он њама одамон бо сарнавишти мураккабу печидаи худ ќарор доштанд, аз ѓирболи андеша мегузаронд… Аммо ин субњ, њине ки аз дарвозаи њавлї по ба берун менињод, садои канда-кандаеро такрор ба такрор аз баландгўяки радиои масљид шунид:

- Мардуми дењаи Сарчашма, ваќти бомдод акаи Мањмадсалим бандагї кардааст. Љаноза баъди намози пешин.

Љавонмард дар љояш шах шуда, гўё хабари марги инсонеро бори нахуст дар бинои умраш мешунида бошад, «Эњ наход, раиси замоне боѓуруру салобатноки дења, ки нигоњаш зањраи одамро мекафонд, абадї аз олам чашм пўшида бошад?- гуфта пичиррос зад: «Худо рањматаш кунад». Аз чї бошад, дарсоат дар оинаи хаёли љавонмард њамон айёми вазнин, ки бар асари љанги бемаънии камондорон мардум дар талаби дарёфти пораи нон љон ба љаббор месупурданд, зинда гардид.

«Њамааш мегузаштааст, - аз дил гузаронд вай. - Вале кирдори бад… намерафтааст аз ёду хотир».

...Ин хабари неку сурурангезро вай, писараки таќрибан 10-12-сола дар кўча шунид. Шуниду мазрааи дилаш ѓарќи гулњои шукуфтаи њавасњо гардид. Дар як лањза аз ин дунёи пур аз ѓаму ѓусса, дунёи бенавоию нодорї ба дунёи хаёлан мамлў аз суру шодмонї ва орї аз дарду ранљ кашиданњо, ки бас зебову рангорангу музайяну латиф аст, афтид. Њо, њо, аз як канори олами тираву вањшатзо дуруст ба канори олами дигар, ки чашмњо пурдурахшу лабњо дар тасарруфи табассуманд, гом нињод. Њай аљиб, њай роњат! Чї олами назифу љонона! Пас аз шунидану бо њамсинони худ хуррамдилу шодон гардидан ва перомуни ин шунидаашон њарфњое бо тасаввуркарду орзуњои ширин ба лаб оварадан, чун љамъияти рафиќон пароканда шуданд, ў низ бо хаёлњои рангин љониби хонаашон шитобид ва аз дарбача даромадан замон ба модару бародарону хоњаронаш мужда расонд;

- Рўзи шанбе тўй будааст. Тўйи Муњаммадамони бизнесмен!

Модар бо кўбае чўбї хўшањои гандумро мекўбиду ос мекард ва донро каноре љамъ. Чанги мањину нозуке, ки бо вазиши бод бармехест, ба рўю мўю абрувонаш менишаст. Зан ба назар 35-40-сола менамуд, чењрааш гирифтаю ѓаме мармуз дар чашмонаш ошён карда, аслан њавсалаи њарф задану лаб кушодан надошт. Бо ин њама, як он даст аз шуѓли худ бардошт, сўйи писараш, ки бо чашмону лабони хандарез, бо њайати шодиафзо наздаш рост меистод, рў гардонд:

- Бачам, садќат, аз тўйи як одами пулдору бадавлату сарватманди дења ба мову ту чї фоида? Ва ба посухи писар мунтазир нашуда, афзуд:

- Дар ин рўзњои вазнин, ки љанги лаънатї ба сарамон овардааст, Муњаммадамон ягон гард орд ё халтае гандум «ин ёрдам аз мо» гуфта ба мо дод? Дасти бенавою фитодаеро гирифт?

- Эњ… аз боѓи боло гап мезанї, бачам. Њушам кашоли маъракааш нест: Њамин ќадарашро медонам, ки рўзамон ба нони сабўсї мегузарад.

- Ту, оча, маънои гапа нафањмидї, - ханда дар лаб гуфт писарак. -Барои мо, бачањо, мегўм, тўй болои тўй. Оша мезанем, оши палава. Чанд ваќт шуд, ки маззаи ош аз дањону комамон рафтааст. Ростї, охирин бор кай оши серї хўрда, будем дар ёдамон нест. Шояд моњу њафта не, сол гузаштааст.

- Эњ, гушна нон хоб дидааст, - сархам ба кўбидани хўшањои гандум идома дод зан ва дигар ба писарак эътиное накард. Писарак, њамчунон сояи рўње барозанда ва саодатмандї дар чењрааш таљассум ёфта, ќадам зада аз модараш дур шуд. Аз чї бошад, њарфњои навмедонаю оњанги њузнзои суњбати модар хаёлу хотирашро парешон карду рўйи оинаи орзуњояш ѓубор кашид.

Вай дигар њарфњояшро фурў бурда, рафту рўйи суфачаи тањи чормаѓзи пир нишаст. Аз љойи нишасти худ чашм ба модар дўхт. Ва хаёлаш, ки ба димоѓаш бўйи тунду тези нони сабўсї расида, ба роњи нафас ба поён, ба шикамаш нуфуз кард, заъфу сустие дар нињодаш ба зуњур омад, дар пиндораш хун дар рагњояш аз њаракат монда, дилаш шўридаву коса зад. Пиндошт, ки њамин њоло љамеи ѓизои хўрдаашро мегардонда бошад. Хам шуду сарашро зер овард. Њолати афсурдагию яъс фаро гирифташ. Вай амиќу неку медонад, ки рўйи дастархони онњо на ѓизои хушлаззат њасту на ќанду ќурс, на чойю нони гандумї. Њатто… на љурѓоту чаккаю дўѓу шир.

«Њо, оча, - хаёлан ба модар суњбат оѓозид писар, њамааш рафт. Гов рафту гўсола, буз рафту бузѓола. Бобом гуфт, зиндагитон бо сар задани љанг вазнини вазнин шуда, биёен 8-10 халтаи гандумеро, ки пеш аз шуруи љанг дар амборамон нигоњ медоштем, барену дар осиёби усто Нарзулло орд кунен. Замонњое буд, ки касе парвои шикаму нон надошт. Магазинњо пур-пури орди сап-сафед буд. Лекин бобом падараму амакњоямро маљбур кард, ки дар замини бекорхобидаи фермаи колхоз гандум бикоранд. Замини бузурге буд.

- Гандум чї лозим? - тааљљубзада пурсид падарам. - Њама љо пури нон, серию пурї.

- Ман њайрон, ота!

- Як рўз не, як рўз даркор мешавад, - фањмонд бобом. - Дунё њељ ваќт ба як ќарор намемонад. Ња-а, бачем… Љанг сар заду гуруснагию ќањтиро ба думбол овард. Халтањои ордњои сап-сафед дар чашм задан тамом шуду њамон гандуме, ки аз майдони ферма рўёнда буданд, кор дод. Њамаи гандуми халтањоро ба тадриљ орд карда хўрдем. Гандум њам тамом шуд. Ана, баъд падарам маљбур шуду аввал говро фурўхт, сипас гўсоларо. Хайр, бузу бузѓола њам ба савдо рафт… Инак, рўзамон ба сабўс мондааст. Аммо хўрдани нони сабўсї ба љон кандан баробар будааст.»

Дарду алами писарак охир надорад. Аз хўрдани нони сабўсии бўин, ки ба решњои дандон мехаладу комашро захмин кардааст, кайњост, ки ба сутўњ омадааст. Гумонаш, ки дар зарфи меъдааш зањру зардоби фаровон љамъ шудаву хунаш фосиду пайкараш андак-андак афсурдаву наздик аст, то аз њам бирезад. Шириниро-ку батамом аз ёд баровардааст. Шакару ќандро гоњу ногоњ дар оинаи булаљаби телевизор мебинад. Чояшон аз гули садбаргу шохаи тари обуболуст. Модараш помидорро бо пиёз таф медињаду оби љўшомадаро аз болояш мерезад. Тановули ингуна ѓизои обакї љонашро ба њалќаш овардааст. Эњ Худо, кай ин рўзњои маъшуму фалокатзо пушти сар мешуда бошанд? Кай?! Падараш ќабл аз озими сафари Русия гардидан аз як рафиќи човандозаш дар сатили човаи калоне љав овард.

- Ана, ин љавро орд мекунему нони љавї мехўрем, - фањмонд вай. - Ку бубинем, маззаи нони љавї чї хел бошад? Дар њар сурат, аз нони сабўсї бењтар будагист. Модараш аз орди љав хамир шўриду нон рост кард ва гўё ба дўшаш кўњи Маѓм бор шуда бошад, абругирифта наљво кард:

- Хамираш часпаку бўйи наму замини рутубат мекунад. Надонам, ки нонаш чї хел бошад? Нонаш баъди пухтан рўйи дастархон аз даст ба даст мегашт ва сафеди пуркидаранг буд. Писарак порае бишкасту ба дањон бурд ва то дер гоњ хойиду хойид, ту гўйї, саќич бошад. Маѓзи он дурушт буд ва ба милки дандонњо мехалид. Охир дар гулў дармонд хоидаи нони љавї ва нафаси писарак гирењ зад, њис кард, ки чашмонаш аз њадаќааш берун љаста мебаромада бошанд. Вазъи сангини ўро падар пай бурду ба тахтапушташ «тап-тап» зад ва пораи хойидаи нони љавї, ки бо оби дањон махлут шуда буд, парида рўйи дастархон афтид.

Писарак ошуфтаву ѓамзадаву беќарор рў ба осмон оварда, дар танњої аз Офаридгор, оњи њасрат аз нињод берун нињода, мепурсид:

- Моро на нони балаззати гандумї насиб мекунаду на ѓизои равѓании хушмазза. Тамъи ширинию гўштро кайњо аз ёд бурдаем. Умрамон бо лаби нони љавию пиёз ба охир мерасад.

Барои кадом гуноњ?!

Аммо аз он боло, аз соњати чархи нилфом садое дар љавоби писарак баланд намешуд ва писарак пеши худ, об дар чашмон такрор мекард:

- Барои кадом гуноњ?!

Рўзу моњњо бад-ин нањву шева сипарї мегардиданд ва рўзе падар аз Файзи боѓбон ду халтаи пур-пури бастадањони љуворї овард.

- Сабўсу љав тамом шуд, аз орди љуворї нон пухта мехўрем, - кафњояшро совида хандида гуфта падар.
- Нони заѓора аз замонњои ќадим бомаззаву хушхўр будааст, мегўянд.

Аммо… сахту дурушт буд нони заѓора ва чун ду-се рўз мегузашт, ончунон вазнин мешуд, ки ту гўйї, пораи чўян аст ва хўрданаш ба душвор даст медод. Кадоме аз њамсоязанњо ба модари писарак роњ нишон дод, ки ба хамири нони заѓора пиёз њамроњ кунад, нонаш андак мулоимтар мешавад. На ин нонро хўрда тавонист писарак, на он заѓораи якљо бо пиёз шўридаро. Рўзњои тираву сиёњро, мегуфтї, њељ поёне набуд. Писарак нањифу лоѓар буду лоѓартар мешуд ва дар олами рўъёњову афсонањо будану зистан мехост.

Ба ёди писарак боз тўйи Муњаммадамон расид. Ду рўз пас вай дар сургоњ њозир мешавад ва оши палави серравѓани сергўшт хоњад хўрд. Оши палави бо биринљи дона-дона. Нону кулчаи серї, ќанду ширинињои њархела. Оњ, оњ… Аз ин хаёл, ки бас нишотангезу фарањфизо буд, хонаи дили писарак рўшан ва олами тасаввуру пиндораш гул кард, аз дунёи воќеї, ки бардошти тираю навмедонае дошт, ба марзи рўъёњову афсонањои ширину рангину шигифтангез гом нињод. Ёди ош ба љонаш неру бахшид, ингуна тавонманду баќувват гардид. Ў чї тавр лаб лесидану фурў бурдани оби дањонашро пай набурд.

Ду рўзи дигар, ду рўзи интизорию пазмонињо, ду рўзи ширину љаззоб. Хоњаракону додарчањояш низ дар орзуи нони чапотию оши сергўштанд. Эњ Худољон, тезтар рўз шаваду шаб, шаб шаваду рўз. Нињоят, рўзи шанбе фаро расиду писарак њамроњи њамсолони худ љониби тўйхона, ки поёнтар аз хонаи онњо, дар назди хирманљойи пешини пахтахушккунї љой гирифта буд, рањсипор гардид Рўзи гарме буд, ибтидои фасли хазон. Хуршед анвори тиллогунаш рўйи талу теппаву адирњо, боѓу чаманзору даштњо бедареѓ нисор мекард. Шаъшаи нурњои офтоб дар дили рўди сероби дењ аксандозї карда, чашм мебурд.

Ѓози хасрав рў-рўи фазои нилгун ором-ором, чу мурѓи сабукбол њаракат мекард. Ингуна ришта-ришта хат кашида, дар шоху навдањои дарахтон дармемонд. Дармемонду ранги зарњалї ба худ мегирифт ва бас зебову дилангез ба чашм мерасид. Оби рўдхонаи Сероб нарму орому бесадо аз рухи сангњо бўса меситониду чу инсон гўйи нафасзанон ба сўйи макону манзили ноошно, дар сар њазор фикру хаёл ва пойбанди орзуву маќсадњои ноаён љорї мешуду љорї. Магар он макону манзили ноошно буд, ё роњ ба сўйи абадияту љовидонї? Равон буду равон рўд ва рўње дар амвољаш нафас мезаду нафас мезад.

Ё бехигўшї сухан мегуфт? Ё оњ мекашид?!

Хонањои баландошёнаи рангкардашуда, дару тирезањои гаронбањо, сањни њавлии нињоят васею доманфарох, мошинњои гуногунтамѓаи паси њам ќароргирифта, гулњои мулаввани назди даромадгоњ ва… ва чунонки тўйю сурро мебояд, бўйи зирбаки ошу пиёзи тафдодаи кабоб бо роњи димоѓ ба хун меомехт ва зарфи меъдаро хориш медоду об мекушод дањон ва барфавр ин об аз гулў мегузашт. Эњсоси аз ин ѓизоњои равѓанї ба дањон бурдану оташи нафсро андак-андак хомўш кардан дар маѓз ангезише ба зуњур меовард. Хонањои дар се ошёна љойгиршуда, айвону катњо аз мењмонони хоса пур буд, вале мошинњои сабукрави навбаромад меомаданду меомаданд ва сафи мењмонони костюму шиму куртањои сафеди галстукдор, ки аксаран мўйсари равѓанмолидаи муљалло доштанд, меафзуду меафзуд. Аз ин рў, бо амри соњиби сур Муњаммадамони тољир аз куљое катњои зиёде оварда, дар хирманљой гузоштанд. Аз ин канор то канори дигари хирманљой ходањои чўбї зада, аз нўги онњо ба болои катњо сони сафеди дароз кашиданд, ки ба сари мењмонон соя афканад. Рўњониёну пирмардони солманд ва камонбадастони либосњои ало-булои љангалї ба танро низ дар рўйи катњо љо карданд. Раисону мудирону, аз ќавле, «юф»-њо низ дар катњо такя ба лўлаболиштњо роњат нишаста, чашм аз ин манзараи бошукўњ намеканданд.

Чашмони писарак аз дидани одамони сару либосашон тозаю назиф ва анвои нозу неъмати назди онњо, мевањои мухталифи сероб, њар гуна хўришњои болаззат, лаълињои тарбузу харбузи шакарин, ќанду ширинињо, обњои рангоранги ташнашикан нур гирифта, банди њайрат лол монда, намедонист, ки ба кадом тараф ќадам занаду чї кор кунад.

- Рафтем, дањонат воз меистї рост дар як љо? - гуфтани як рафиќаш ўро ба худ овард ва писарак аз думболи ў ќадам бардошт.

- Як бало карда, ба дегњои ош наздик шудан даркор, - фањмонд рафиќаш ва рањравон афзуд:

- Ин одама бин, њоли њозир чор деги ошу боз чанд дег кабоб љўшида истодааст. Монанди ману ту бачањои бисёре омадаанд. Њама зўр мезананд, ки шикамсерї ош хўранд.

- Њофизї њам мешавад? - нохоста пурсид писарак. - Агар њофизї шавад, чї хел наѓз!

- Њофизї, њофизї, - даст афшонд рафиќаш, ки амиќан беќарору бесаранљом буд. - Њофиза чї кор мекунї? Шикам сер шавад, шикам.

Воќеан, ваќте ки онњо ба ќисмати чапи хирманљой, ки дегњои ошу кабоб он љо гузашта шуда буд, наздиктар расиданд, њуш аз сарашон парида, дар шигифт монданд. Дар ин њудуд мардону бачагони зиёде љамъ омада, интизори ба табаќњо кашидани ош буданд. Хидматкорону дастархончиён аллакай табаќњои кабоби гармро, ки њавр аз болояшон мебаромад, пеши мењмонон мебурданд. Љавонмардон саф ороста, табаќњоро даст ба даст ба рўйи кату хонањои дарун мерасонданд. Аз ин манзараи аљиб, бахусус, бачањо ба изтироб омада, пойкўбон дар атрофи дегњои ош лигоми оромию ќарорро рањо карда буданд. Писарак як он дар пиндору тасаввури худ ба олами дигар афтод. Оламе, ки дар он нишоне аз гушнагию бенавої, нодорию бечорагї, љангу паррон-паррон ва бўйи нони сабўсию заѓораю љавин набуд. Њама љо серию пурї, дастархонњо мамлў аз нонњои чапотию кулчањои серширу серравѓан, ошу кабоб, меваю маѓзу ќанду мавиз. Мењмонон кабоб мехўранду ош, хилоли дандон карда, гўштриштањоро бо нўги забон бароварда, каноре туф мекунанд. Даст ба шикамњои дамидаашон бурда, оруѓ мезананд. Аз кадом наќли њамсуњбати худ мастонаву бепарво ќањ-ќања зада, баланд-баланд механданд. Дандонњои тилло ба намоиш мегузоранд. Аз чашмонашон об љорї мешавад. Аљаб лаззату кайфияту мастие! Ёди писарак ба модару хоњарону додаронаш рафт. «Агар рафту ба ман ягон табаќ ош дињанд, мехўраму баъд илтиљову хоњиш мекунам, ки табаќи дигаре дињанд, онро ба хона, барои модару хоњару додарчањоям мебарам. Наѓз мешавад. Аз ин хаёли фиребо дар шохаи лабони писарак гули табассум нарму ширин шукуфт. Аммо њолу њавои воќеият дигаргуна буд. Дењдору ду-се тан думраваш пайдо шуда, бачањоро бо химчае аз назди дегњои ош пеш карда, нињеб њам бардоштанд, ки «нодидањои шарманда, монед, аввал мењмонон ошу кабобро хўрда тамом кунанд, баъд навбати шумо. То мењмононро аз даст набарорем, ба њељ кас ош-пош намедињем». Оњанги хашини суханони дењдор, ки пайкари фањўлу ќомати баланд ва риши кўтоњ дошта, аз болои љома рўймоли ѓафси шоњї баста, араќ аз сару рўяш љўя кашида, ба гарданаш мешорид, олами ширину марѓуби хаёлии писаракро аз њам рехт, вай шикастадилу маъюс худро аз издињом канор гирифт. Ва аммо нохудогоњ чашмаш ба деги ош, ки буѓи гарми омехта бо бўйи равѓану гўшт ба димоѓаш мезад, ба гўштњои барљастаи мулоим ва саѓалњои калон-калон афтид, ки ошпаз зуд-зуд бо кафгир он гўштњоро боло кашида, бо дастонаш гирифта даруни корсони сафеде мегузошт. Гўшт! Чї хел бомаззаву хўрданбоб аст! Писарак ба ёд овард, ки шояд вай дар тўли 12 соли умраш боре њам ба дањон як пора гўшт набурда бошад. Љанг њамаро барбод дод. Фикру зикри одамон танњо ба дарёфти пораи ноне банд буду халос. Дар ин ањвол гўшт аз куљо? Аммо пас аз чанде писарак аљаб манзара ва амалњои гўё махуфу пинњониро ба мушоњида гирифт. Дењдор, чанд муллову оќсаќоли масљиду дења аз паси пардаи сафеде, ки кашида шуда буд, шитобзада ба назди ошпаз њозир шуда, чизе ба гўшаш гуфтанд, ки вай дарсоат дар табаќњои сафолини калон пур-пур ош кашида, ба болои он гўштњои њамчунон калон-калон гузошта, ба онњо дароз мекард. Онњо табаќњоро (ба болояшон нони чапотї гузоштаву бо рўймоле мањкам баста) ба дасти писарони худ медоданд ва писаронашон дар пилк ба њам задани чашмон табаќњои ош дар даст сўйи хонањояшон тохта, ѓайб мезаданд. Ингуна, ба тадриљ, бачагони дигар бетартибонаву номуназзам ба дег наздик шуда, табаќњои холии дасташонро пеш бурда, аз ошпазу ёронаш хоњиш, балки зорию тавалло мекарданд, то ба онњо ош дињанд. Ба бонгу фарёди баланду омиронаи дењдор, ки ќоматашро баланд бардошта, даќиќкоронаю айёрона ба мењмонону мардуми дењ менигарист, нигоњ накарда, ошпаз марди миёнаумри зоњиран дилсофу хайрхоњ оњиста-оњиста ба табаќњо ош кашида, ба бачањо дароз мекард ва онњо гўё ганљи бебањоеро баногоњ дарёфта бошанд, табаќњо дар даст рўйи замини пурхок нишаста, њадањаву осемасар ба хўрдани ош шуруъ мекарданд. Шуруъ кардан ба хўрдан њамон буду холї шуданаи табаќњо њамон. Писарак нољунбону њайрону дањонво ба ин манзара менигарист ва шабењи он ки пойњояшро мехкўб карда бошанд, аз љояш намељунбид. Ва аммо бачањои дигар, њамсинону аз ў бузургтарњо пойида-пойида дубора табаќњо дар даст ба дег наздик мешуданд ва аз ошпаз ош мехостанд. Писарак аз ин њол хиљолатзада, њис кард, ки оби шарм бар рўяш давид, нафсаш коњида, саъй кард, аз анбуњи одамон худро ќафо бигирад.

- Э Сипењр, њамин хел изо кашида меистї? - гуфтани рафиќаш, ки аз ибтидои маърака ўро њамроњї мекард, ба худ овард писаракро. - Ма, табаќа гиру пештар рав, ошпаза гўй, ки ош нахўрдаам, ош бидењ. Вай мардаки наѓз, отата мешиносад, - роњ нишон дод рафиќаш ва табаќро иљборан рўйи дасташ гузошт:

- Рав, рав, набошад, мондагї оша раисо ба хонањошон мекашонанду ту ду даст болои сар мемонї. Охир, баъди тўйи Муњаммадамон боз Худо медонад, кай рўйи оши серира мебинем.

Писарак аз суханони рафиќаш рўњ гирифтаю љасорат пайдо карда, табаќ дар даст нарму оњиста сўйи дегњои ош гом нињод. Дењдор њанўз садои ѓулгуламонандаш дар фазо печида, арбадаю ѓавѓо бардошта, «лаънатињои худозада, дуборию себорї ош хўрда истодаед, дафъ шавед аз пеши дег» - гўён бачањоро бо химчаи тут мезаду пеш мекард. Тавре ба назар мерасид, ки ўро бо њамин њайати босалобату бадвоњимааш танњо ба хотири чанд тан бача раиси дењ таъйин карда бошанд. Писарак банди њазор фикру хаёл, њамчунон шармгинона табаќро ба ошпаз дароз кард:

- Амак, дар њамин табаќ ба ман ош дињед.

- Ту њоле ош нахўрдаї? - миёнашро рост кардаю араќи пешонияшро бо дастмоле пок карда пурсид ошпаз. Вай хастаю лакот менамуд.

- Не, амак, - љавоб дод писарак. - Ман нав табаќи холї ёфта…

- Рўят сиёњ, бачаи маълим, бо њамин дурўѓат.

Ин овоз монои ханљари тез пардаи хаёлоти писаракро дарида гузашт, дар хонаи гўшаш чу тири зањрогин даромад. Писарак дар љояш такон хўрда, гоњ ба ошпаз менигаристу гоње ба дењдор. Дењдор, оњанги ѓазабаш паст нагардида буд, ки ба писарак наздик шуда:

- Чанд бор шуд, ки табаќата оварда ош мебарї?-гўён хам шуда, бо чашмони нигоњаш пур аз нафрат ба ў нигарист.

- Росташа гў, набошад…

- Ман ош нахўрдаам, - нигоњашро гурезонд писарак.

- Рўт сиёњ, на фаќат дубору себор ош хўрдї, балки ба хонаатон њам бурдї. Ё не?!

- Ба Худо, ош нахўрдаам.

- Ба хонаатон њам набурдаї?

- Не, набурдаам.

- Ту мисли отаи «ќањрамонат» якраву гарданшахї. Рўят сиёњ.

- Рости гап, ман бори аввал бачаи маълима мебинам, ки барои ош омадааст, - фањмонд ошпаз. - Ош хўрдагию бурдагињо бачањои дигар буданд.

Писарак аз шарму хиљолат, чењрааш арѓувонї гардида, азм кард, ки ин дафъа ќатъї аз байни издињом баромада, рост ба хонаашон меравад. Вай аз њамааш дилгир шудааст. Аз тўй баромада меравад, љонаш халос. Эњ, агар њоло падарашу амакњояш ин љо мебуданд….

Баногоњ дењдор бо дасти вазнинаш аз банди дасти писарак доштаву онро анбўрвор фишурда, ба сањни њавлї кашолакунон баровард.

Дењдор дасти рости писаракро боло бардошта, ба одамон, ки кунун фориѓ аз хўрдани кабобу ош, нуќлу наво ва мевањои шодоб аз њар хусус суњбат карда, фароѓат доштанд, нигариста хитоб кард:

- Эй мардуми дењаи Сарчашма, мана, ман ба шумо мегўям, ки њамин бача, писари муаллими Фарњод айбу шарма надониста, намедонам бори чандум аст, ки меояду дар табаќ ош гирифта мехўраду боз дар назди дег пайдо мешавад. Ана, бинен, дастњояш равѓанин. Э садќаи одам шаве, бетарбия!

Њама ба писарак ва дасти болои ў, ки дењдор њељ онро рањо намекард, менигаристанд, бефарќ буд нигоњашон.

Аммо писарак ранг бохтаю аъзои баданаш ба ларза даромада, сарашро сањл боло карда;

- Дурўѓ, ман ош нахўрдаам, - гуфт шармида.

- Худо занад, ки ош нахўрдаам. Ба Ќуръон ќасам мехўрам, ки ош нахўрдаам.

Вай мехост баландтару баландтар фарёд кашад, дод занад, њаќиќати хаётро ба гўши мардум расонад, вале…

- Бачањотона тарбия кунед, ќавми Сарчашма, - ба суханони писарак эътино накарда, ба носењї даромад дењдор ва афзуд:

- Шароит вазнин гуфта, њамин хел баднафсию лўсакї мекунанд? Айб аст, айб. Боз писари маълим. Замин кафад, ки дарояд њамин хел бача.

Вай аз чї бошад, њељ дасти рости писаракро рањо кардан намехост. Нињоят, писарак аз шиддати ѓазаб, ки бар шарму хиљолаташ тасаллут ёфта буд, якбора дасташро аз дасти дењдор кашида, филфавр аз назди ў дур шуда, зуд-зуд ќадам зада, ба сўйи чорроња рањсипор гардид. Эњсоси занандае думболагираш шуда буд, ки гўё њама аз пас ўро наззора карда, байни худ рафтори ношоистаашро муњокима мекунанд, љонашро ба лаб оварда, њар чї тезтар гом мебардошт, то ки ин манзараву нигоњи масхараомезонаи одамонро вопас набинаду насўзад. Вай ќадам мезаду ќадам мезад ва рухдоди ба сараш омадаро дар оинаи тасаввур зинда кардан мехост. Чаро ин тавр њама чаппаю роста шуд? Айб, айб! Хунаш ба љўш омада, фављи ѓаму андуњ ќаламрави дилашро фаро гирифт ва аз алам, аз ољизию нотавонї дар чашмонаш ашк њалќа зад.

Мегирист вай, дард мекашид, ки тамоми орзуњояш бар боди фано рафта. Гуруснагиро аслан фаромўш карда буд. Дилаш бењузур шуда, дањонаш об мекушод. Чаро ин тавр шуд? Чаро? Эњ, агар падару амакаш дар ин љо њозир мебуданд, намегузоштанд, ки дењдор ўро тањќир кунаду сарафканда. Очаи зорашро нишон медоданд! Вале онњо дури дуранд, дар он канори дунёянд. Вай бошад, дар ин канори дунёи касифу палишту сардмењр ќарор дорад. Бо панљањояш ашки бари рўяшро поккунон писарак меандешид:

Ба хона расида, ба модараш чї љавоб медињад?