Забони тоҷикӣ. Синфи 11. Баҳриддин Камолиддинов

Забони тоҷикӣ. Китоби дарсӣ барои синфи 11-ум.

Мунаққиди маъруфи рус В. Г. Белинский гуфта буд, ки омӯ­зиши грамматика ҳадди муайян дорад: дуруст ва беғалат баён кар­дану навиштани фикрро ёд медиҳад. Вале фикрро чӣ тарз беҳтар ва шевотар ифода кардан мумкин аст, вазифаи грамма­тика нест. Ин вазифаи «синтаксиси олӣ», яъне услубшиносӣ ва ҳусни баён аст.

Хонандагони ҷавон, китоби дарсие, ки ҳоло дар даст доред, ҳамин ҳадафро дунболагир аст, ки дониши дар зарфи даҳ сол ан­дӯхтаи шуморо пурратар гардонад, то ки шумо бо забони модарӣ на танҳо беғалат фикри худро шифоҳӣ ё хаттӣ ифода карда таво­нед, балки суханони шумо пурмаъно, фасеҳ ва муас­сир бароянд. Барои ин лозим меояд, ки дар аввали китоб баъзе мавзӯъҳои асо­сии овошиносӣ (фонетика), имло, талаффузи са­реҳ (орфоэпия), во­жашиносӣ (лексикология), фразеология, калимасозӣ, сарфу наҳв (морфология ва синтаксис)-ро, ки дар ҷараёни таҳсили даҳсолаатон аллакай омӯхтаед, мухтасар такрор намуда, ду мавзӯи нав: матн ва сохтори маъноию грамматикии он ва услубиёту ҳусни баён муфас­салтар шарҳ дода шавад.

Аз тадқиқоти забоншиносон маълум гардид, ки дар омӯзиши забон, ҳосил намудани малакаи озод баён кардани фикр ба тариқи хаттӣ ё шифоҳӣ, донистани матн, тарзи сохтани он, муносибатҳои маъноию грамматикии ҷумлаҳо дар дохили матн, воситаҳои мухта­лифи ифодаи он муносибатҳо аҳамияти бузург доштааст. Гузашта­гони мо ҳам нозукиҳои илми забони модариро аз матни ғазалиёти Ҳофиз, ашъори Мирзо Бедил ва дигар саромадони каломи бадеъ
омӯхтаанд. Ин бесабаб нест, зеро тамоми нозукиҳои маънои кали­ма ва унсурҳои грамматикии забон дар матн равшантар аён мегар­данд.

Дар китоб ба ҳамаи масъалаҳои услубшиносӣ дахл накарда, танҳо дар бораи услубиёти забон, бо истилоҳи дигар, панҷ услуби нутқ ва ҳусни баён маълумот дода шудааст. Талаботи замона, тат­биқи Қонуни забон низ ҳаминро тақозо мекунад, ки забони давлатӣ дар ҳама соҳаҳои фаъолияти аъзоёни ҷомеа мақоми шоистаи худро ишғол намуда, дар рушди маънавии ҳар фард хизмат намояд.